Инвазивті түр климат дағдарысының бір салдары ретінде жергілікті флора мен фаунаға, дәлірегі, жергілікті биологиялық әралуандылыққа қауіп төндіруде. Жат жерлік түрлермен күресуде көбіне улы химикаттар секілді қоршаған ортаға зиянды әдістер қолданылып келеді. Бұл жайында islam.kz порталы wafwa.org сайтына сілтеме жасай оотырып мәлім етеді. Бұл тарапта бөгде түрлермен күресу үшін гені түрлендірілген жергілікті түрерді пайдаланыла бастады. Дәлірегі, америкалық биологтар улы химикаттар мен электр тогын қолданбай инвазивті балықтардың қауіпті түрлерін толығымен жоюдың жолын тапты. Аризона штатының өзендеріне зерттеушілер зертханаларда өсірілген ерекше генетикалық ерекшелігі бар еркек балықтарды жаппай жібере бастады. Бұл гені түрлендірілген балықтардың біреуінің орнына екі Y-хромосомасы бар, сондықтан биологтар оларды «супер еркектер» деп атайды.

Генетикалық аномалия инвазивті популяцияны қалай жояды

Әдеттегі жағдайларда жабайы балықтардан еркектер де, ұрғашылар да тарайды. Алайда, зертханалық супереркек жабайы ұрғашымен жұптасқан кезде олардың барлық ұрпағы тек еркек жынысты болады. Уақыт өте келе өзен су айдынында жаңа ұрпақ бере алатын ұрғашылар мүлдем қалмайды. Зиянды бөтен текті түрлердің популяциясы қартайған жалғыз басты еркектерден ғана құралады және бірнеше жылдан кейін табиғи жолмен толығымен құрып кетеді. Айдахо штатының су қоймаларында генетикалық зерттеулер инвазивті Salvelinus fontinalis түрінің жоғалғанын ресми түрде растады.

Неге инвазивті түрлермен күрестің әдеттегі әдістері тиімсіз?

Экологтар ұзақ уақыт бойы су қоймаларын уыты күшті өсімдік уымен немесе балықты жаппай естен тандыру арқылы арнайы электр құралдарымен тазартуға тырысты. Мұндай қатыгез әдістердің орасан кемшіліктері болды, өйткені, олар зиянды түрлерді ғана емес, сондай-ақ, сирек кездесетін жергілікті балықтарды да жойды. Бұдан басқа, көлдердің үлкен аумағында улы химикаттар мен ток барлық зиянкестерді толығымен жоя алмайды. Бірнеше маусым ішінде бөтен текті түрлердің саны бұрынғы қалпына келуі үшін бір жұп ғана тірі қалса жеткілікті

Зертханалық «супер еркек» балық қалай пайда болды?

Экологиялық қатермен күресу үшін генетикалық инженерия технологиясын пайдалану бастамасы 2008 жылы уөтерілді. Ғалымдар Salvelinus fontinalis-ті осы балықтың тез өсуіне байланысты алғашқы сынақ объектісі ретінде таңдады. Биологтарға хромосомалардың бірегей жиынтығы бар бірінші зертханалық топты құру үшін бес жылға жуық қажырлы еңбек қажет болды. Ол үшін зерттеушілер еркектерді уақытша анатомиялық ұрғашыға айналдыратын арнайы репродуктивті гормонмен тамақтандыруға тура келді. Будандастырудың одан арғы кезеңдері өзендерге отырғызуға дайын мыңдаған тіршілікке қабілетті балықты алуға мүмкіндік берді.