Islam.kz ұлттық, рухани-ағарту порталы

Алақандағы торғай (әңгіме)

Қарағайлы өзенінің жағасы қашан көрсең де бір сабырлы мұңға оранып тұратын. Әсіресе, күн ұясына батып бара жатқан сәтте су бетіндегі алтын жалатылған сәулелер мен самал жел тербеген жапырақтардың сыбдыры бәрі-бәрі адамды өмір туралы ойға жетелейтін еді.

Осы ауылда Қарт Шалқар өмір сүретін. Сексен жылдық ғұмырының тең жартысын ұсталықпен өткізген ол, темірді илегендей тағдырдың да талай соққысына төтеп берген жан болатын. Қазір қара шаңырақта жалғыз тұрады. Балалары қалаға кеткен, ал кемпірі о дүниелік болғалы бері үйдегі ең басты сырласы — бұрынғы атасынан қалған ескі қобыз бен аула түбіндегі қартайған қарағай еді.

Күн сайын кешкілік Шалқар қолына балтасын алып, үйдің маңындағы құлап қалған немесе қурай бастаған ағаштардың бұтақтарын жинап, пешке от жағатын. Бұл жай ғана ерте көктемнің салқынынан жылыну емес, өткен күндермен сырласатын сәті еді. Жалынның жылы лебі бетіне ұрғанда, ол көзін жұмып, балалық шағын, соғыс жылдарының ауыр күндерін, марқұм жардың мейірімді жүзін көретін.

Бір күні кешкілік, ауылға алғашқы жаздың жылы салқыны соға бастаған шақта, қарияның ауласына жас бала кіріп келді. Бұл қаладағы кенже ұлының он жасар ұлы — Әнуар еді. Әке-шешесі оны қаланың қарбаласынан демалсын, атасының қасында таза ауа жұтып қайтсын деп бір аптаға ауылға жіберген-ді. Әнуардың қолында гаджеті, құлағында сымсыз құлаққабы бар, әлемді өзінше басқаша қабылдайтын заман баласы.

— Ата, мына жерде интернет ұстамайды ғой, зерігемін ғой мұнда, — деді бала еріншектей сыбырлап.

Шалқар үндемеді. Ол балтасын жерге қойып, немересіне жымиып қарады да:

— Зеріккен жаман емес, балам. Адам тек жалғыз қалғанда ғана өзін табады, — деді байсалды үнмен.

Алғашқы екі күн Әнуар үшін ауыр өтті. Қаланың шуы мен жылдамдығына үйренген бала үшін ауылдың тыныштығы үнсіз қапас сияқты көрінді. Бірақ үшінші күні кешке қария немересін өзен жағасына ертіп шықты.

Күн батып бара жатқан. Өзен айдын айнадай жарқырап, аспан қызыл мен сарының алуан түріне боялған еді. Шалқар шөп үстіне отыра кетіп, қалтасынан кішкентай пышақ пен бір кесек тал шығарды да, жонып бастады.

Әнуар алдымен түсінбей қаратты. Атасы ешнәрсе демеді, тек қолындағы талға жан бітіріп жаткан секілді еді. Бір кезде пышақтың ұшынан кішкентай ағаш торғай пайда болды. Шалқар оны немересінің алақанына салды.

— Мынау не, ата?

— Бұл — шырғалаңға түспеген, еркін ұшқысы келген торғай. Мен бұны сенің жасыңда өз атамнан үйренгенмін. Ағаш тірі, балам, тек оны тыңдай білу керек. Сен экранға үңілсең, әлемді басқалардың көзімен көресің. Ал мына табиғатқа үңілсең, өз жүрегіңнің сыбырын естисің.

Әнуар алақанындағы кішкентай ағаш торғайға қарады. Құлағындағы құлаққабын шешіп, айналаға үңілді. Шынында да, өзеннің сыбдыры, қырдағы қырғауылдың дауысы, бетіне соққан қоңыр салқын жел — бәрі бұрын байқамаған бір үлкен симфония сияқты еді.

Күн толық батып, көкте алғашқы жұлдыздар көрінді. Қарт пен бала қатар отырып, ештеңе деместен алысқа көз тікті. Сол сәтте олардың арасындағы жылдар мен замандар алшақтығы жоғалып, ата мен немеренің жүрегі бір ырғақпен соғып тұрғандай еді. Өмірдің мәні үлкен қалалардағы жарыста емес, міне, осындай қарапайым сәттерде, бір тал бұтақтан жасалған ағаш торғайда, өзен сыбдырында жатқанын бала сол кеште түсінді.